Η επανάσταση των πολιτώνΠριν από λίγα χρόνια κυκλοφόρησε το «Περί τυφλότητος» του Χοσέ Σαραμάγκου, ένα αλληγορικό μυθιστόρημα για τους κατοίκους μιας πόλης που σταδιακά, ο ένας μετά τον άλλον, χάνουν το φως τους για να δουν την αλήθεια, πέρα από τις φυλετικές διακρίσεις, τις επαγγελματικές και κοινωνικές τάξεις, τις σχέσεις με την εξουσία, ακόμα και τις σεξουαλιές συμπεριφορές.
Στον αντίποδά του, μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Καστανιώτη» το «Περί φωτίσεως», ένα μυθιστόρημα στοχαστικό και επίκαιρο, που κάλλιστα μπορεί να διαβαστεί και ως δοκίμιο και να δώσει «μαθήματα» -αν και ο Σαραμάγκου ποτέ δεν θέλει να είναι στρατευμένος ή διδακτικός- στους απανταχού κυβερνώντες και στους ψηφοφόρους τους.
Το «Περί φωτίσεως» αρχίζει με τη διεξαγωγή εκλογών σε κάποια χώρα που ο συγγραφέας δεν κατονομάζει. Από την καταμέτρηση των ψήφων στην πρωτεύουσα δεν υπερισχύει κάποιο κόμμα της δεξιάς ή της αριστεράς, αλλά πρώτη δύναμη αναδεικνύεται το λευκό, με ποσοστό περίπου 70%. Οι εκλογές επαναλαμβάνονται την επόμενη Κυριακή και το λευκό ξεπερνά το 80%. Κενό εξουσίας αρχίζει να διαφαίνεται και σε μια κρίση πανικού τα δύο μεγάλα κόμματα, ο κρατικός μηχανισμός και οι δημόσιες υπηρεσίες εγκαταλείπουν την πόλη και καταστρώνουν αστυνομικά σχέδια για να ανακαλύψουν τον υποκινητή της λευκής ψήφου. Μια έκπληξη, όμως, περιμένει τους κρατούντες: ο πληθυσμός της πόλης αφυπνίζεται, «φωτίζεται» και ανακαλύπτει εξαρχής τις αξίες της αλληλεγγύης, της προσωπικής ευθύνης, της αλληλοβοήθειας. Το κράτος, ωστόσο, δεν έχει πει ακόμα την τελευταία λέξη...
Σε παλαιότερη συνέντευξή του στην «El Pais» ο νομπελίστας συγγραφέας τονίζει ότι ένα εκλογικό αποτέλεσμα στο οποίο θα κυριαρχεί η λευκή ψήφος είναι αν όχι ανέφικτο, τουλάχιστον εξωπραγματικό. Παραδέχεται ότι η άποψή του είναι προκλητική, ωστόσο «η λευκή ψήφος έχει τη δύναμη μιας βόμβας για το δημοκρατικό σύστημα, όχι για να το καταστρέψουμε, αλλά για να το αναμορφώσουμε και να το ανανεώσουμε». Το λευκό κατά την άποψή του ισοδυναμεί με μια επανάσταση, μια επανάσταση των πολιτών, η μόνη που μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.
Η δημοκρατία, σήμερα, υπογραμμίζει, δεν μπορεί να εγγυηθεί την κοινωνική δικαιοσύνη, τη δίκαιη κατανομή των αγαθών. «Το δημοκρατικό σύστημα είναι δέσμιο των τύπων, δεν μπορεί να πάει πέρα από αυτούς, στερείται ουσίας. Αυτό που σήμερα χρειαζόμαστε δεν είναι μια δημοκρατία των τύπων, μια απλή εναλλαγή κυβερνήσεων στην εξουσία, αλλά μια δημοκρατία ουσίας».
Ο νομπελίστας συγγραφέας από το 1993 ζει στα Κανάρια Νησιά, αυτοεξόριστος, μια απόφαση που πήρε όταν κορυφώθηκε η ρήξη του με την πορτογαλική Εκκλησία, με αφορμή το βιβλίο του «Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιο» για το οποίο κατηγορήθηκε ότι προσβάλλει τον καθολικισμό. Από το νησάκι Λανθαρότε εκδίδει κάθε χρόνο τα ημερολόγια από την καθημερινή ζωή του, τα «Τετράδια του Λανθαρότε». Και ασφαλώς, στα 84 χρόνια του συνεχίζει να μας τροφοδοτεί με τα «αιρετικά» γραπτά του, γεμάτα από την λαϊκη παράδοση και την ιστορία της Πορτογαλίας αλλά και τα προβλήματα της σύγχρονης, «παγκοσμιοποιημένης» κοινωνίας.
Στην Ελλάδα, είναι από τους πιο πολυδιαβασμένους συγγραφείς, σύμφωνα και με πρόσφατη έρευνα του περιοδικού «Highlights», ωστόσο ο ίδιος αρνείται ότι, εν γένει, αποτελεί σημείο αναφοράς: «Ο συγγραφέας δεν είναι παρά ένας φτωχοδιάβολος που εργάζεται σκληρά. Εγώ δεν είμαι σημείο αναφοράς ή πρότυπο ήθους ούτε στο δρόμο που μένω κι ακόμη λιγότερο μέσα στο ίδιο μου το σπίτι», έχει πει χαρακτηριστικά («El Pais»). «Οι συγγραφείς δεν μπορούμε να είμαστε σημεία αναφοράς της κοινωνίας, γιατί δεν γνωρίζουμε για ποια κοινωνία μιλούμε. Και ούτε επιθυμούμε να είμαστε σημεία αναφοράς, γιατί έχουμε μάθει να εκφράζουμε ένα ελάχιστο μέρος αυτών που κουβαλάμε μέσα μας. Ο συγγραφέας είναι ένας τύπος τρελός και αντιφατικός που η δουλειά του εξαρτάται από την έμπνευση, αυτό το πράγμα που κανένας δεν ξέρει τι είναι. Σίγουρα, ό,τι γράφει έχει αντίκτυπο στους παραλήπτες του, αλλά γι' αυτό ο συγγραφέας δεν μπορεί να κάνει τίποτε. Το σημαντικό είναι ο συγγραφέας να διατηρεί την πίστη του σ' αυτό που έχει μέσα του».
(της Πάρης Σπίνου, περιοδικό "7" της "Ε".)
http://www.enet.gr/online/online_hprint?q=%C7+%E5%F0%E1%ED%DC%F3%F4%E1%F3%E7+%F4%F9%ED+%F0%EF%EB%E9%F4%FE%ED&a=&id=14987772
Βρέ λες...







